परीक्षा, भविष्यको सोच, पारिवारिक अपेक्षा र सामाजिक दबाबबीच विद्यार्थीहरू तनावमा पर्ने क्रम बढ्दो छ। यस्तो अवस्थामा मानसिक सन्तुलन कायम राख्न र पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न विभिन्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ। मनोविज्ञ र शिक्षा विशेषज्ञहरूले विद्यार्थीहरूलाई तनावमुक्त बनाउने निम्न ७ उपायहरू सुझाएका छन्:
१. समय व्यवस्थापन सिक्नुहोस्
– पढाइ, विश्राम र मनोरञ्जनको सन्तुलित तालिका बनाउनुस्।
– “Last minute study” बाट बच्नुहोस्।
२. नियमित शारीरिक व्यायाम गर्नुस्
– दैनिक ३० मिनेटसम्मको हल्का व्यायाम वा हिँडडुलले मस्तिष्क सक्रिय हुन्छ।
– योग र ध्यानले मन स्थिर राख्न सहयोग पुर्याउँछ।
३. स्वस्थ खाना खानुस्
– जङ्क फुडको सट्टा ताजा फलफूल, सागसब्जी र पर्याप्त पानी सेवन गर्नुस्।
– क्याफिनयुक्त पदार्थ (जस्तै अत्यधिक चिया–कफी) कम गर्न सुझाव दिइन्छ।
४. आत्म–विश्वास बढाउनुस्
– “म सक्छु” भन्ने सोच विकास गर्नुस्।
– सफलताभन्दा पनि निरन्तर प्रयासलाई महत्व दिनुस्।
५. परिवार र साथीहरूसँग संवादमा रहनुस्
– तनाव बढेको अनुभव भएमा अभिभावक, शिक्षक वा साथीसँग खुलस्त कुरा गर्नुस्।
– सकारात्मक सम्बन्धले मानसिक ऊर्जा प्रदान गर्छ।
६. सामाजिक सञ्जालको प्रयोग सीमित गर्नुहोस्
– मोबाइल, फेसबुक, टिकटकजस्ता एपहरूको अत्यधिक प्रयोगले ध्यान भङ्ग गर्छ।
– सुत्नुअघि कम्तीमा एक घण्टा डिजिटल डिटक्स गर्नु लाभदायक हुन्छ।
७. सुत्ने बानी नियमित राख्नुस्
– दैनिक ७–८ घण्टा गुणस्तरीय निद्रा आवश्यक हुन्छ।
– रातिको समयमा पढ्ने बानीले स्वास्थ्य र ध्यान दुवैमा असर पर्न सक्छ।
विशेषज्ञहरू भन्छन्, “विद्यार्थीको सफलता केवल पढाइमा होइन, मानसिक स्वास्थ्यमा पनि निर्भर हुन्छ।”
यदि विद्यार्थीहरूले समयमै आफूलाई व्यवस्थापन गर्न सके भने, उनीहरू पढाइका साथै जीवनका अन्य चुनौतीहरूसँग सजिलै सामना गर्न सक्छन्।
